प्रतीनीधी सतिश वि.पाटील मुबंई दि. १० ऑगस्ट २०२५ बहीण-भावामधील नात्याची वीण घट्ट करणारा सण! जाणून घ्या रक्षाबंधन सणाचा इतिहास, व सांस्कृतिक महत्त्व
श्रावणात अनेक सण साजरे केले जातात, याचमुळे श्रावणमासाला सणांचा महिना असे म्हणतात. नागपंचमी, गोकुळाष्टमी, नारळी पौर्णिमा, रक्षाबंधन असे अनेक सण या महिन्यात येतात. यातील नारळीपौर्णिमा आणि रक्षाबंधन हे सण एकाच दिवशी साजरे केले जातात. रक्षाबंधन म्हणजे काय? ते का साजरे केले जाते तसेच त्यामागची कथा काय आहे.
महाराष्ट्रात सणांचा महिना म्हणजेच श्रावण महिना. श्रावण महिन्यात अनेक सण येतात आणि त्यामुळेच सगळीकडे आनंदाचे वातावरण आपल्याला बघायला मिळते. या श्रावणातील पौर्णिमेला नारळी पौर्णिमा म्हणतात आणि याच दिवशी रक्षाबंधन सुद्धा साजरे केले जाते. नारळी पौर्णिमा साजरी करताना कोळीबंधू समुद्राला नारळ अर्पण करतात. पावसामुळे बंद असलेले मच्छीमारीचे काम ते नारळी पौर्णिमेनंतर सुरू करतात. याच कामाची सूरूवात करताना ते समुद्राला नारळ अर्पण करून त्याच्या विषयीची कृतज्ञता व्यक्त करतात.
नारळी पौर्णिमेलाच रक्षाबंधन देखील साजरे केले जाते. हा सण म्हणजे बहिण भावाच्या नात्याचा जणू सोहळाच! रक्षाबंधन हा शब्द रक्षा आणि बंधन या दोन शब्दांपासून तयार झाला. रक्षा म्हणजे रक्षण करणे आणि बंधन म्हणजे बांधने. बहिणीच्या रक्षणाकरिता भावाने दिलेले वचन म्हणजेच रक्षा बंधन होय.
रक्षाबंधनाचा इतिहास-
अशी अख्यायिका आहेकी एकदा भगवान श्रीकृष्ण यांच्या बोटाला इजा झाली आणि त्यातून रक्तस्त्राव होत होता. हे बघून द्रौपदीने आपल्या पदराची एक चिंधी फाडली आणि भगवान श्रीकृष्णांच्या बोटाला बांधली. श्रीकृष्णाने द्रौपदीचे वस्त्रहरणाच्या वेळी रक्षण केले, तसेच भगवान श्रीकृष्णांच्या बोटाला इजा झाली असताना तेव्हा द्रौपदीने पदराची चिंधी बांधली. याचे रुपांतर होऊन रक्षाबंधन या दिवशी बहिणीने भावाला राखी बांधण्याची प्रथा सुरू झाली.
आजही प्रत्येक बहिण आपला भाऊ जो आपली रक्षा करतो त्याला राखी बांधून हा सण साजरा करते. यावेळी भावाला छान पाटावर बसवले जाते. आधी भावाला टिळा लावून औक्षण करते. यावेळी बहीण आपल्या भावाला राखी बांधते. गोड पदार्थ खावूघालते. ही राखी म्हणजेच भावाने बहिणीची काळजी घ्यावी यासाठीचा दिलेला विश्वास असतो. यावेळी भाऊ आपल्या बहिणीला ओवाळणी देतो.
जितके सण आहेत, ते सगळे साजरे करण्यासाठी तितक्याच वेगवेगळ्या वस्तू बाजारात उपलब्ध आहेत. आपल्या चिमुकल्या भावांसाठी रंगीबेरंगी, लाईट असलेल्या, कार्टून असलेल्या अशा वेगवेगळ्या राख्या विकत घेण्याचा पर्याय आता बाजारात उपलब्ध असतात. तर अगदी साध्या नाजूक रंगीत मण्यांच्या, मोत्यांच्या अशा साध्या पण उठावदार राख्या सुद्धा बाजारात उपलब्ध असतात. काही बहिणी सोने, चांदी अशा धातूंच्या राख्यांना देखील पसंती देतात. राख्यांचे प्रकार त्यांचे रंग हे सगळं वेगळं असलं तरी त्या मागची बहिणीची भावाप्रती आणि भावाची बहिणी प्रती असलेली प्रेमाची भावना दिसते.
